6 listopada 2025 r. zostało ogłoszone Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. zmieniające standard organizacyjny opieki okołoporodowej (dalej: Standard). Akt wejdzie w życie po 6 miesiącach od dnia ogłoszenia, czyli 7 maja 2026 r.
Dokument zakłada dużo zmian, m.in. w temacie łagodzenia bólu porodowego czy wsparcia w sytuacjach szczególnych, które przeanalizowałyśmy w poprzednich wpisach. Teraz przyjrzymy się zmianom w opiece świadczonej przez położne podstawowej opieki zdrowotnej (POZ.)
Opis wsparcia udzielanego przez położne POZ pojawia się w wielu miejscach Standardu, gdyż położna opiekuje się zarówno kobietą w ciąży, jak i po porodzie oraz może także wspierać kobiety w sytuacjach szczególnych.
Znowelizowany dokument wprowadza wiele zmian. Zmierzają one do zwiększenia autonomii położnych (np. w prowadzeniu ciąż), jak i rozszerzenia wsparcia, jakie mogą one zaoferować kobietom w różnych sytuacjach okołoporodowych.
OPIEKA W CZASIE CIĄŻY
W Rozdziale II wprowadzono zmiany w wykazie badań zlecanych kobietom w ciąży oraz kilka zmian dotyczących położnych POZ.
1. Przy prowadzeniu ciąży położna nie musi kierować kobiet na konsultację lekarską. W poprzednim Standardzie był wymóg trzykrotnej konsultacji u lekarza. Nadal w Polsce prowadzenie ciąży fizjologicznej przez położną jest rzadkością, ale zmiana ta jest krokiem ku większej samodzielności tej grupy zawodowej i być może ku zwiększeniu popularności wśród kobiet w prowadzeniu ciąż nie tylko u lekarzy.
2. Osoba prowadząca ciążę ma obowiązek skierować kobietę do położnej POZ. Usunięto zapis, iż następuje to po 21. tygodniu ciąży. Obecnie lekarz powinien poinformować o tym kobietę na pierwszej wizycie. I nie tyle co “powinien”, ile “ma obowiązek” – ten nowy zwrot został wprowadzony w noweli rozporządzenia.
EDUKACJA PRZEDPORODOWA
Rozdział IV traktujący o edukacji przedporodowej został rozbudowany m.in. o następujące kwestie:
1. Edukacja przedporodowa rozpoczyna się z początkiem ciąży, gdy tylko kobieta zgłosi się do położnej.
2. Edukacja skierowana jest nie tylko do kobiety w ciąży, ale także do ojca dziecka lub innej bliskiej osoby. Określenie “ojciec dziecka” pojawia się w nowym Standardzie wielokrotnie, by podkreślić jego rolę w całym okresie okołoporodowym.
3. Do programu dodano temat profilaktyki zaburzeń uroginekologicznych.
4. Przy temacie porodu rodzinnego dodano rolę i zadania osoby bliskiej oraz wybór miejsca porodu.
5. Rozbudowano temat karmienia piersią, m.in. o rolę ojca we wspieraniu kobiety karmiącej.
6. Elementem edukacji są także informacje o systemie wsparcia w przypadku przemocy domowej.
OPIEKA W POŁOGU
Dużo zmian wprowadzono w rozdziale XV Połóg. Dodano także nowy rozdział poświęcony w całości wsparciu laktacyjnemu – rozdział XIV Standardowa opieka laktacyjna. Zmiany dotyczące opieki świadczonej przez położną POZ to m.in.:
1. Położna POZ powinna poinformować kobietę o możliwości udzielania wsparcia laktacyjnego także po zakończeniu wizyt patronażowych. W poprzednim Standardzie było tylko wspomniane, że należy to do obowiązków położnej. Dzięki zmianie tego zapisu na taki, by podczas spotkań informować kobietę o takiej możliwości, jest szansa, że kobiety częściej będą z tego wsparcia korzystały.
2. Położna POZ jest także zobowiązana do udzielenia informacji kobiecie, która zdecydowała się nie karmić piersią – o hamowaniu laktacji, doborze preparatów do żywienia oraz akcesoriów.
3. Podczas wizyt patronażowych położna powinna zapewnić wsparcie w wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych zarówno u kobiety, jak i u noworodka – jest to nowy zapis. Wcześniej była tylko wzmianka o ocenie higieny ciała.
4. Nowością jest też ocenienie ryzyka wystąpienia depresji u kobiety w czwartym tygodniu od porodu. Wcześniej był bardziej ogólny zapis o ocenie stanu psychicznego.
5. Doprecyzowano, co oznaczają 48 godziny od zgłoszenia urodzenia, podczas których powinna odbyć się pierwsza wizyta patronażowa. Dodano, iż te 48 godzin liczy się bez sobót, niedziel i dni ustawowo wolnych od pracy.
6. Położna POZ wykonuje swoje wizyty nie później niż 48 godzin od otrzymania zgłoszenia urodzenia dziecka (tak było) lub wypisu matki ze szpitala po urodzeniu dziecka. To ostatnie dodano, by zapewnić wsparcie dla kobiet, których dzieci muszą być dłużej hospitalizowane.
7. Dodano zapis, że w przypadku braku kontaktu z matką położna ocenia ryzyko zaniedbania i może poinformować pomoc społeczną. Może także wszcząć procedurę Niebieskiej Karty.
8. Dodano obowiązek poinformowania o potrzebie odbycia wizyty u lekarza dentysty do 6. tygodnia od porodu.
9. Dodano ważną kwestię udzielania porad w zakresie profilaktyki zaburzeń dna miednicy i problemów nietrzymania moczu.
RÓŻNE SCENARIUSZE
Nowy Standard określa wsparcie położnych w różnych trudnych sytuacjach. Nareszcie zostały zauważone matki dzieci długo hospitalizowanych, kobiety po stratach czy kobiety, które same muszą zostać dłużej w szpitalu. Do tej pory panowały różne standardy pracy położnych. W nowym dokumencie zapisano:
1. Jeśli dziecko opuści szpital później niż termin objęcia opieką matki – położna odbywa min. 2 wizyty po powrocie dziecka.
2. Jeśli dziecko opuści szpital bez matki – położna odbywa nie mniej niż 4 wizyty patronażowe.
3. Jeśli dziecko wymaga dłuższego pobytu w szpitalu, opieka w miejscu zamieszkania jest realizowana według indywidualnego planu opieki.
4. W sytuacjach szczególnych (poronienie, poród martwego dziecka) kobiety mogą liczyć na wsparcie położnych także w miejscu zamieszkania, a szpital powinien je o tym poinformować. Szczegółowo pisałyśmy o tym we wpisie – Nowy Standard o sytuacjach szczególnych.
Zmian w obszarze opieki położnej POZ nad kobietami w okresie okołoporodowym jest bardzo dużo. Oceniamy je pozytywnie. Liczymy na to, że sprawią one, iż więcej kobiet zostanie objętych tą opieką (także kobiet po stratach), rozpocznie się ona szybciej (od początku ciąży) i będzie trwać dłużej – także jeśli dziecko będzie długo hospitalizowane lub podczas wsparcia laktacyjnego po zakończeniu połogu.
Za zmianami w Standardzie muszą jeszcze pójść zmiany w dokumentach regulujących wycenę świadczeń, m.in. zarządzenia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający nie ponoszą za nie odpowiedzialności.
