Konferencja Nowy Standard – nowe wyzwania

W dniu 26 maja 2026 r. w Dzień Matki odbyła się w formule on-line Konferencja „Nowy Standard – nowe wyzwania”. Spotkanie było przeznaczone dla medyczek i medyków z wielkopolskich oddziałów ginekologiczno-położniczych i położnych POZ – łącznie wysłuchało jej 147 osób.

Od 7 maja br. obowiązują zapisy znowelizowanego Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 października 2025 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej. Nowy dokument przyniósł ze sobą dużo zmian, które oceniamy bardzo pozytywnie – pozytywnie dla rodzących kobiet. Ale co oznacza wprowadzenie nowego Standardu dla medyczek i medyków? Na pewno dużo wyzwań, o których porozmawiałyśmy z zaproszonymi ekspertkami:

1. prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Grażyna Iwanowicz-Palus, krajowa konsultant w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego
2. dr hab. Beata Pięta, wielkopolska konsultant wojewódzka w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego
3. Agnieszka Muszyńska – mgr położnictwa, Edukator ds. laktacji, Certyfikowany Doradca Laktacyjny – Szpital Karowa w Warszawie
4. Agnieszka Nowak – mgr położnictwa, położna bloku porodowego – GPSK UM przy ul. Polnej w Poznaniu
5. Katarzyna Jackowiak – mgr położnictwa, położna oddziałowa oddziału noworodkowego – Szpital Średzki Serca Jezusowego w Środzie Wielkopolskiej
6. Karolina Matuszewska – mgr położnictwa, położna koordynująca bloku porodowego – Wojewódzki Szpital Wielospecjalistyczny w Lesznie

JAK PRZYGOTOWAĆ ZESPOŁY POŁOŻNICZE NA ZMIANY STANDARDU?

Rozmowa z prof. Grażyną Iwanowicz-Palus, Konsultant Krajową w dziedzinie pielęgniarstwa ginekologiczno-położniczego, przyniosła kluczowe informacje na temat ewolucji Standardu oraz nowych uprawnień personelu medycznego.

Jedne z istotniejszych zmian w nowym Standardzie to według Pani Konsultant:

• Wzmocnienie roli położnej. Standard znacząco eksponuje rolę położnej, która jest wymieniana w całym dokumencie jako samodzielna specjalistka.
• Samodzielne prowadzenie ciąży. Zniesiono wymóg trzykrotnej konsultacji lekarskiej w przypadku ciąży fizjologicznej.
• Edukacja przedporodowa od początku ciąży. Kobiety mogą korzystać z edukacji prowadzonej przez położną od samego początku trwania ciąży (wcześniej od 21. tygodnia), co może przełożyć się na zmniejszenie odsetka cięć cesarskich.
• Opieka nad noworodkiem. Standard precyzyjnie definiuje osoby uprawnione do sprawowania opieki nad noworodkiem, wskazując m.in. na pielęgniarki ze specjalizacją neonatologiczną.
• Transparentność w łagodzeniu bólu. Placówki medyczne mają obowiązek zamieszczania na swoich stronach internetowych informacji o dostępnych metodach łagodzenia bólu porodowego.
• Procedury społeczne. Wprowadzono konieczność realizacji procedur „Niebieskiej Karty” w przypadku podejrzenia przemocy oraz dostosowania opieki do osób ze szczególnymi potrzebami.

Wyzwania, jakie niesie ze sobą nowy Standard:

• Odpowiedzialność zawodowa. Nowe uprawnienia położnych wiążą się z bezpośrednią i większą odpowiedzialnością za podejmowane decyzje medyczne.
• Dostosowanie prawne i organizacyjne. Standard ma rangę aktu prawnego, co wymusza na szpitalach i placówkach POZ aktualizację wewnętrznych regulaminów, dokumentacji oraz procedur.
• Zmiana mentalności. Zarówno położne, jak i lekarze muszą przestawić się na model, w którym w fizjologię nie należy ingerować, a współpraca opiera się na partnerstwie.
• Praca zespołowa. Wdrażanie zmian nie może być dziełem jednej osoby (np. oddziałowej); wymaga to wypracowania wspólnych procedur przez cały zespół interdyscyplinarny, w tym lekarzy i anestezjologów.
• Edukacja personelu i pacjentek. Konieczne jest przeszkolenie kadr (np. z procedur Niebieskiej Karty) oraz uświadomienie kobietom, jakie nowe prawa wynikają ze znowelizowanego dokumentu.

Grażyna Iwanowicz-Palus określa nowy Standard jako dokument, który „dojrzał” wraz z rosnącymi kompetencjami położnych, dając im pełną podmiotowość w opiece nad ciążą fizjologiczną. Podkreśla, że sukces zmian zależy od rzetelnego dostosowania procedur szpitalnych do obowiązującego prawa oraz od otwartości personelu na partnerską współpracę zarówno między sobą, jak i z kobietą w okresie okołoporodowym.

JAKA JEST ROLA KONSULTANTA WOJEWÓDZKIEGO WE WDRAŻANIU STANDARDU?

Prezentacja dr Beaty Pięty, konsultant wojewódzkiej dla Wielkopolski, skupiła się na praktycznych aspektach wdrażania nowego Standardu oraz analizie sytuacji opieki okołoporodowej w regionie.

Najważniejsze informacje z prezentacji:

Dr Beata Pięta, wojewódzka konsultant dla Wielkopolski najpierw przeanalizowała sytuację opieki okołoporodowej w regionie:

• Sukcesy w Wielkopolsce. Region charakteryzuje się wysokim poziomem realizacji kontaktu skóra do skóry, powszechnością systemu rooming-in oraz rozwiniętą edukacją przedporodową.
• Niski stopień samodzielności położnych. Niepokojącym zjawiskiem jest bardzo niski odsetek porodów fizjologicznych prowadzonych samodzielnie przez położne, który w województwie wynosi jedynie 7,5%.
• Deficyty w wsparciu laktacyjnym i psychologicznym. Analiza wykazała, że poradnie lub punkty laktacyjne funkcjonują tylko w 7 badanych podmiotach, co jest liczbą niewystarczającą wobec potrzeb. Wsparcie psychologiczne często ma charakter jedynie interwencyjny, a nie systemowy.
• Trudna sytuacja kadrowa. Obserwuje się spadek liczby położnych w lecznictwie stacjonarnym oraz niekorzystną strukturę wiekową (przewaga osób z długim stażem przy niewielkim napływie młodych kadr), co zagraża ciągłości opieki w przyszłości.
• Bariery wdrażania Standardu. Do głównych przeszkód należą ograniczenia finansowe, braki kadrowe oraz utrwalone modele pracy, w których dominującą rolę nadal odgrywają lekarze.

Konsultant wojewódzki pełni w systemie ochrony zdrowia rolę ekspercką, doradczą oraz kontrolną. Do jego kluczowych zadań we wdrażaniu Standardu należą:

• Łącznik między prawem a praktyką. Przekładanie zapisów rozporządzenia na codzienną praktykę kliniczną.
• Wsparcie merytoryczne. Opiniowanie procedur wewnętrznych szpitali, interpretacja przepisów oraz identyfikacja obszarów wymagających zmiany.
• Inicjowanie zmian. Formułowanie rekomendacji dotyczących m.in. obsady kadrowej, wyposażenia oddziałów w nowoczesny sprzęt oraz reorganizacji pracy w kierunku modelu opieki ciągłej.
• Monitorowanie i nadzór. Prowadzenie kontroli podmiotów leczniczych oraz nadzór nad kształceniem podyplomowym.

Dr Beata Pięta wskazała na konieczność głębokiej transformacji modelu opieki z lekarskiego na bardziej zorientowany na samodzielność położnych. Podkreśliła, że skuteczne wdrożenie Standardu wymaga budowania lokalnych zespołów interdyscyplinarnych oraz współpracy między szpitalami w zakresie wymiany dobrych praktyk. Standard został określony nie jako cel sam w sobie, ale jako narzędzie do zapewnienia bezpiecznej, godnej i profesjonalnej opieki nad kobietą i dzieckiem.

JAK SKUTECZNIE WSPIERAĆ KARMIENIE PIERSIĄ W SZPITALU?

Praktyki stosowane w Szpitalu Karowa w Warszawie wyprzedziły o lata zapisy nowego Rozporządzenia. Standard dopiero w noweli z 2025 r. wprowadził osobny rozdział dotyczący wsparcia w naturalnym karmieniu. W szpitalu działania wspierające karmienie mlekiem matki były prowadzone dużo wcześniej.

Agnieszka Muszyńska, położna i doradczyni laktacyjna opowiedziała o drodze placówki do uzyskania certyfikatu „Szpital Przyjazdy Dziecku” w 2022 r. oraz o dobrych praktykach w skutecznym wspieraniu matek karmiących naturalnie.

• Rewolucja w karmieniu siarą. Szpital przeszedł ogromną zmianę w żywieniu noworodków oddzielonych od matek (np. wcześniaków). W 2014 roku tylko 29 na 100 takich dzieci otrzymywało siarę jako pierwszy posiłek, podczas gdy w 2016 roku, po wdrożeniu cyklu szkoleń, liczba ta wzrosła do 73 na 100. Obecnie są to niemal wszystkie dzieci.
• Edukacja całego personelu. Wyżej wymienione szkolenia obejmowały nie tylko położne, ale też: lekarzy ginekologów, neonatologów, anestezjologów i radiologów wykonujących USG piersi.
• Warsztaty praktyczne z odciągania siary. Położne uczą się od doradców laktacyjnych praktycznego odciągania pokarmu bezpośrednio przy pacjentce, co jest kluczowe, gdyż często nie wynosi się tej umiejętności ze studiów.
• Interdyscyplinarny zespół. Nad laktacją pracuje zespół złożony z doradców laktacyjnych, lekarzy, fizjoterapeutów (pozycjonowanie dziecka) oraz psychologów.
• Edukacja pacjentek na każdym etapie: Kobiety są edukowane już na oddziale patologii ciąży, a wiedzę utrwalają plakaty i broszury dostępne w każdej sali.
• Kontakt skóra do skóry (STS). Szpital utrzymuje nieprzerwany STS również po cięciach cesarskich (najpierw z ojcem, potem z mamą) oraz promuje kangurowanie na oddziałach intensywnej terapii, co stabilizuje noworodka i stymuluje laktację.

Agnieszka Muszyńska pokazała, że kluczem do sukcesu laktacyjnego w dużym szpitalu klinicznym jest zmiana mentalności personelu i pełne wsparcie dyrekcji. Dzięki dwuletniemu procesowi intensywnych szkoleń i wprowadzeniu jasnych procedur odciągania siary, placówka drastycznie ograniczyła dokarmianie mieszanką, udowadniając, że nawet w trudnych przypadkach medycznych karmienie naturalne jest możliwe i bezpieczne. Prelegentka podkreśliła, że laktacja to praca zespołowa, w której położna wspiera kompetencje matki, a nie przejmuje nad nią kontrolę.

ENERGIA W PORODZIE – CZY KOBIETA RODZĄCA MOŻE ZJEŚĆ OBIAD?

Rozmowa z położną Agnieszką Nowak ze szpitala przy ul. Polnej w Poznaniu dotyczyła ewolucji podejścia do żywienia kobiet w trakcie porodu, co obecnie jest już usankcjonowane nowym Standardem organizacyjnym opieki okołoporodowej. Agnieszka Nowak przekazała kilka dobrych praktyk, które sprawdziły się na Polnej:

• Indywidualne podejście. Decyzję o posiłku powinna podejmować osoba rodząca w porozumieniu z położną, która ocenia brak przeciwwskazań medycznych.
• Małe kroki we wdrażaniu zmian. Szpital na Polnej zaczynał od umożliwienia jedzenia pacjentkom w trakcie indukcji porodu oraz w pojedynczych przypadkach, gdzie to kobieta nalegała na możliwość jedzenia. Pani Agnieszka przytoczyła nawet anegdotę o nieformalnej umowie z jedną rodzącą: miała dostać ona do zjedzenia hamburgera w zamian za ukończenie porodu siłami natury. Wszystko to przekonywało powoli zespół medyczny do korzyści jedzenia.
• Edukacja i współpraca zespołu. Ważne, by opierać się na aktualnej wiedzy medycznych o znikomym ryzyku zespołu Mendelssona (czyli zachłyśnięcia się treścią pokarmową) w przypadku stosowania znieczulenia podpajęczynkówkowego.
• Procedury bezpieczeństwa. W sytuacjach nagłego cięcia cesarskiego u pacjentki, która jadła, stosuje się odpowiednie leki (np. omeprazol, cytrynian sodu) w celu zobojętnienia treści żołądkowej.
• Znajomość przeciwwskazań: Jedzenia unika się jedynie w sytuacjach wysokiego ryzyka operacji, takich jak zaburzenia tętna płodu, brak postępu porodu czy planowane zakończenie ciąży cięciem.

Agnieszka Nowak opisuje transformację szpitala – od czasów, gdy pacjentki jadły “w podziemiu”, po obecny standard, w którym posiłek jest elementem budowania komfortu i siły rodzącej. Podkreśla, że jedzenie w porodzie zwiększa decyzyjność kobiety i pomaga macicy, będącej potężnym mięśniem, w efektywnej pracy. Dzięki połączeniu zaufania do fizjologii z nowoczesnymi technikami medycznymi, placówka udowodniła, że żywienie rodzących jest bezpieczne i korzystnie wpływa na przebieg porodu naturalnego

JAK BEZPIECZNIE ZAPEWNIĆ KONTAKT SKÓRA DO SKÓRY NA SALI OPERACYJNEJ?

Szpital w Środzie Wielkopolskiej jest pionierem we wdrażaniu kontaktu skóra do skóry (STS) bezpośrednio po cięciu cesarskim i stosuje tę praktykę na szeroką skalę od początku 2025 roku. Położna oddziałowa oddziału noworodkowego Katarzyna Jackowiak przedstawiła nam wiele praktycznych rozwiązań ułatwiających wprowadzenie tej procedury:

• Przygotowanie pacjentki. Pielęgniarki anestezjologiczne naklejają elektrody monitorujące parametry życiowe matki na bokach jej klatki piersiowej, aby środek pozostał wolny dla noworodka i by dziecko nie leżało na kablach.
• Szybkie przekazanie dziecka. Po krótkiej ocenie i osuszeniu na stanowisku resuscytacyjnym (najpóźniej w 5. minucie życia), noworodek trafia na pierś mamy na około 15 minut jeszcze w trakcie trwania operacji.
• Ochrona przed wychłodzeniem. Dziecko ma założoną czapeczkę, jest osuszone i okryte od góry, co w połączeniu z ciepłem ciała matki zapobiega hipotermii nawet w klimatyzowanej sali operacyjnej.
• Udział ojca (nieprzerwany kontakt). Po kangurowaniu u mamy, noworodek jest przekazywany tacie, który czeka w przedsionku sali operacyjnej na specjalnym wózku transportowym. Ojciec kontynuuje STS i nie przerywając go, zostaje przewieziony na oddział, by czekać na kobietę po skończonej operacji.
• Odroczone procedury. Pełne badanie przedmiotowe, ważenie i mierzenie noworodka wykonuje się dopiero po zakończeniu dwugodzinnego kontaktu STS i po pierwszym karmieniu.
• Nadzór personelu. Nad bezpieczeństwem dziecka w trakcie kangurowania na stole operacyjnym czuwa położna lub pielęgniarka z oddziału noworodkowego. Jest to jedna dodatkowa osoba z personelu.

Katarzyna Jackowiak opisuje proces wdrażania kontaktu skóra do skóry po cięciu cesarskim jako sukces wynikający przede wszystkim ze zmiany mentalności personelu i uznania podmiotowości rodziców. Kluczowe było wypracowanie współpracy między zespołami operacyjnymi a noworodkowymi. Dzięki tym zmianom kobiety rodzące drogą cięcia cesarskiego wraz ze swoimi dziećmi nie są pozbawione korzyści, które niesie ze sobą szybki kontakt skóra do skóra.

OCHRONA KROCZA PRZED NACIĘCIEM JAKO STANDARD

Rozmowa z położną Magdaleną Ratajczak z Wojewódzkiego Szpitala Wielospecjalistycznego w Lesznie koncentrowała się na sukcesie tej placówki w ograniczaniu odsetka nacięć krocza. Jeszcze kilka lat temu odsetek nacięć wynosił około 40%. W 2024 roku średnia spadła do 25%, a w 2025 roku do 16–17% (przy średniej ogólnopolskiej wynoszącej 30%). W pierwszym kwartale 2026 roku statystyki Leszna pokazują wynik poniżej 12%.

Na osiągnięcie takich wyników miały wpływ konkretne działania:

• Zmiana filozofii i wsparcie kierownictwa. Nowe kierownictwo bloku porodowego wprowadziło zasadę nacinania jedynie w przypadku zagrożenia życia dziecka. Naturalne pęknięcia nie są traktowane jako błąd prowadzenia porodu.
• Stosowanie pozycji wertykalnych. Rezygnacja z pozycji leżącej na rzecz pozycji na boku, kolankowo-łokciowej, kucznej lub na kolanach.
• Ciepłe okłady i aromaterapia. Stosowanie pod koniec drugiego okresu porodu ciepłych kompresów z gazy nasączonych olejem migdałowym z dodatkiem olejku z geranium, który uelastycznia tkanki.
• Odejście od parcia kierowanego. Pozwalanie kobiecie na parcie fizjologiczne, „na wydechu”, z wykorzystaniem niskich dźwięków, co sprzyja rozluźnieniu ciała.
• Cierpliwość przy wyrzynaniu się główki. Wydłużenie czasu na adaptację tkanek i bardzo powolne prowadzenie główki w granicach bezpieczeństwa dla dziecka.
• Szkolenia dla położnych. Położne szkoliły się z pozycji wertykalnych, aromaterapii a także przekazywały same sobie wiedzę nabytą w praktyce.

Te wszystkie działania wpłynęły na tak niski odsetek nacięć krocza, bez wzrostu pęknięć krocza III stopnia (2-3 rocznie, żadnych pęknięć IV stopnia). W 2026 r. usunięto nożyczki do nacięcia krocza z zestawów porodowych, obecnie znajdują się one na sali, ale nie są rutynowo rozpakowywane w II okresie porodu.

Jako ostatnie wystąpiły przedstawicielki Fundacji Matecznik, by pokazać rolę organizacji pozarządowych jako buforu pomiędzy kobietami w okresie okołoporodowym, położnymi a placówkami.

Całość spotkania zakończyła się pokrzepiającym wnioskiem, że dużo zmian może być wprowadzonych bez ponoszenia wielkich kosztów, inspirując się działaniami innych specjalistów, współpracując z nimi i wsłuchując się w głos kobiet.

Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Komisji Europejskiej. Unia Europejska ani organ przyznający nie ponoszą za nie odpowiedzialności.